Autor: fixmypage

Koszty korupcji w zamówieniach publicznych w UE oszacowano na 5 mld euro. Trudno oszacować skalę oszczędności dokonanych na każdym z prowadzonych projektów, jakkolwiek dzięki społecznemu monitoringowi na pewno można zapewnić obiektywne kryteria oceny, uczciwe traktowanie oferentów oraz prawidłowe wykonanie zamówienia. A są to obszary, w których ponoszone są największe straty.

Korzyści dla społeczeństwa będą zależeć częściowo od tego, jaki projekt został poddany monitoringowi. Projekt budowy dróg może na przykład oznaczać, że społeczeństwo skorzysta z drogi zbudowanej z uwzględnieniem wysokich standardów i zgodnie z wymaganymi specyfikacjami. Jednak dzięki takiemu podejściu korzyści dla społeczeństwa będą znacznie szersze. Przyczyni się to do zwiększenia zaufania do procedury prowadzenia zamówień publicznych. Kiedy firmy wierzą, że postępowanie jest rzetelnie prowadzone konkurencja wzrasta, a podatnicy otrzymują usługi wyższej jakości. Gdy społeczeństwo wierzy w rzetelność postępowania wzrasta też prawdopodobieństwo, że aktywnie będzie brało udział w planowaniu kolejnych zamówień publicznych. Poprzez informowanie o dobrych praktykach społeczeństwo będzie lepiej potrafiło „sprawdzać” działania rządu, a ten z kolei będzie mógł poprawić swoje działania dotyczące walki z korupcją.

Działania podejmowane w Projekcie mają na celu zwiększenie prawdopodobieństwa wykrycia korupcji. Jeśli istnieją złe praktyki zostaną one napiętnowane, będziemy również szukali możliwości ich naprawy lub dokonania zadośćuczynienia. Partner społeczny przedstawi również rozwiązania, które pomogą uniknąć korupcji, a przez publiczne raportowanie zwiększy przejrzystość procesu i wykaże, w jaki sposób dobre praktyki mogą zostać wykorzystane w innych zamówieniach. Będzie dążyć do zaangażowania opinii publicznej i wskazania jaka jest jej rola w działaniach na rzecz poprawy jakości zamówień publicznych. Projekt jednakże nie może zagwarantować braku korupcji.

Dyrekcja Generalna ds. Polityki Regionalnej i Miejskiej (DG Regio) Komisji Europejskiej zapewnia finansowanie Projektu. Inicjatywa jest częścią szerszych działań podejmowanych przez Komisję Europejską w walce z oszustwami i korupcją w wykorzystaniu funduszy unijnych. Transparency International Secretariat koordynuje projekt współpracując z 15 organizacjami partnerskimi na szczeblu krajowym.

Transparency International koordynuje projekt w 11 krajach Unii Europejskiej, działania 15 organizacji społecznych i monitoruje 17 procesów zamówień publicznych. Projekt otrzymał dotację w wysokości 7,3 mln EUR od Komisji Europejskiej. Pieniądze te dzielone są między Transparency International Secretariat a 15 partnerów projektu na pokrycie kosztów monitoringu technicznego, szkoleń, edukacji, informacji, angażowania opinii publicznej i sprawozdawczości. Zewnętrzne źródło finansowania pomaga zapewnić niezależność organizacjom monitorującym.

Nie, projekt uzupełnia tę pracę. Duża część pracy organów nadzorczych dotyczy kontroli post factum, kiedy jest już za późno, aby zapobiec korupcji. Pakt Uczciwości pozwala natomiast zidentyfikować obszary ryzyka zanim staną się one problemami. Organizacje pozarządowe mogą przez to współpracować z organami nadzoru, powiadamiając ich o występujących nieprawidłowościach. Praca społecznego monitora różni się zatem od pracy organów nadzoru.

Instrumenty antykorupcyjne dzielą się na te, które zapobiegają korupcji, te które ją wykrywają i te które służą prowadzeniu dochodzenia oraz pociągnięciu do odpowiedzialności winnych nadużyć. Pakt Uczciwości zajmuje się wszystkimi czterema aspektami. Jest to poza tym inicjatywa wielostronna, która łączy wszystkie strony, w celu znalezienia wspólnego rozwiązania. Nie jest to typowe podejście ponieważ odpowiedzialność za przejrzyste zamówienie publiczne rozłożona jest na wszystkich jego interesariuszy. Podejmowanych jest wiele działań, które mają na celu rozwiązanie problemu korupcji w zamówieniach publicznych, a ten projekt stanowi ich część.

Projekt ma na celu wykrycie i zapobieganie korupcji poprzez zwiększenie zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego, współpracę z podmiotami nastawionymi na zmianę oraz pokazanie dobrych praktyk. Nie jest to forma certyfikacji czy akceptacji jakiegoś procesu zamówienia publicznego, czy instytucji. Od samego początku, od każdej ze stron wymagane są bardzo jasno sformułowane i prawnie wiążące zobowiązania. Jeśli instytucja zamawiająca zgodzi się wziąć udział w projekcie jest to wyraźna deklaracja, że wyraża chęć walki z korupcją. Rolą partnera społecznego jest udzielanie wsparcia, przy zachowaniu niezależnej pozycji. Partner przedstawia rekomendacje dotyczące ulepszeń, ale reaguje, kiedy pojawią się problemy. Instytucja zamawiająca musi aktywnie uczestniczyć i wykazać się zaangażowaniem na rzecz przejrzystości i działania przeciwko korupcji. Jeśli tego nie zrobi, obserwator społeczny może i będzie korzystał z prawa odstąpienia od procesu. Może dalej przyglądać się zamówieniu z zewnątrz i zwracać uwagę na zaobserwowane uchybienia.

Monitor społeczny nie ma możliwości ukarania podmiotu dokonującego nadużyć. Obowiązek ten pozostaje w gestii właściwego organu władzy publicznej lub podmiotu prywatnego, w zależności od wagi czynu i podmiotu, który się go dopuścił. Podmiot społeczny będzie jednak pilnował, aby właściwe działanie zostało podjęte. Ponadto będzie publicznie informował o postępie w sprawie i podjętych krokach. Ma on za zadanie także ujawniać niedociągnięcia oraz naruszenia w postępowaniu.

Przewiduje się, że podczas wdrażania projektu partner społeczny będzie się raczej spotykał z informacjami ostrzegającymi przed możliwością zaistnienia korupcji niż z korupcją samą w sobie. Sposób raportowania będzie zależał od sprawy – od rozmowy pomiędzy sygnatariuszami Paktu po bezpośrednie zgłoszenie do właściwych organów. Partner społeczny będzie monitorował sprawę i informował o postępach w publikowanych regularnie raportach.